Bước 1: Bổ sung 15-20 gam carbohydrate hấp thụ nhanh, chọn thực phẩm dễ hấp thu, không chứa chất béo hoặc protein để tránh chậm trễ. Ví dụ như: 2-3 viên đường hoặc 1-2 muỗng cà phê mật ong/đường trắng; 1/2 ly (120ml) nước trái cây (cam, nho) hoặc nước ngọt có đường (không dùng loại ăn kiêng); 1 ly sữa hoặc 4-5 viên kẹo cứng; Viên glucose đóng sẵn.
Nếu bệnh nhân kích thích hoặc khó nuốt, có thể dùng glucagon 1mg tiêm dưới da (nếu có sẵn tại nhà).
Bước 2: Chờ 15 phút và kiểm tra lại đường huyết, nếu vẫn dưới 3,9 mmol/l, lặp lại bước 1. Nếu đã ổn (trên 3,9 mmol/l), ăn thêm bữa nhẹ chứa carbohydrate phức tạp và protein để duy trì như bánh mì kẹp phô mai, trái cây với sữa chua, hoặc cháo loãng.
Bước 3: Nghỉ ngơi và theo dõi, tránh hoạt động nặng, ghi chép sự việc để báo bác sĩ điều chỉnh liều thuốc. Nếu hạ đường huyết dai dẳng, có thể cần truyền glucose 10% tại cơ sở y tế để duy trì đường huyết trên 5,5 mmol/l ít nhất 24-72 giờ.
Lưu ý quan trọng: Nếu người bệnh hôn mê hoặc mất ý thức, KHÔNG cho ăn/uống để tránh nghẹn, gọi ngay cấp cứu 115. Không tự ý dùng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết khác, vì sẽ làm tình trạng tệ hơn. Với người bệnh không bị đái tháo đường, cần điều trị nguyên nhân gốc rễ như u tiết insulin.
Khi nào cần gọi cấp cứu?
Không phải lúc nào cũng tự xử trí được tại nhà. Hãy gọi cấp cứu ngay nếu:
- Đường huyết không tăng sau 2 lần áp dụng quy tắc 15-15.
- Xuất hiện co giật, hôn mê, khó thở, hoặc mất ý thức.
- Người bệnh là trẻ em, người cao tuổi, hoặc có bệnh lý kèm theo (suy tim, suy gan, suy thận).
- Hạ đường huyết do ngộ độc thuốc hoặc nguyên nhân khác không rõ.
Phòng ngừa hạ đường huyết
Phòng ngừa là cách tốt nhất để tránh tái phát, các biện pháp đơn giản nhưng hiệu quả bao gồm:
Ăn uống điều độ: Không bỏ bữa, chọn thức ăn có chỉ số đường huyết thấp (rau củ, ngũ cốc nguyên hạt), ăn đúng giờ sau tiêm insulin. Hạn chế rượu bia, đặc biệt khi bụng đói.
Luyện tập đúng cách: Chọn bài tập phù hợp, tập đều đặn với nhóm bạn, kiểm tra đường huyết trước khi tập. Mang theo kẹo hoặc viên đường dự phòng, tránh tập lúc thuốc hạ đường huyết đạt đỉnh.
Sử dụng thuốc an toàn: Không tự ý điều chỉnh liều insulin hoặc thuốc viên (như sulfonylurea). Bảo quản thuốc đúng cách, tiêm đúng kỹ thuật (vị trí, độ sâu). Theo dõi đường huyết mao mạch tại nhà thường xuyên.
Mang theo nhận dạng: Người bệnh đái tháo đường nên mang thẻ thông báo tình trạng bệnh khi ra ngoài.
Theo dõi định kỳ: Khám lại với bác sĩ nội tiết để điều chỉnh phác đồ, đặc biệt ở người lớn tuổi hoặc có bệnh mạn tính kèm theo. Tránh kiểm soát đường huyết quá chặt chẽ nếu có nguy cơ cao.
Đối với người bệnh không bị đái tháo đường, cần điều trị nguyên nhân như phẫu thuật u tụy hoặc bổ sung hormone nếu suy thượng thận, suy giáp.
Hạ đường huyết là tình trạng khẩn cấp nhưng có thể xử trí hiệu quả tại nhà nếu nhận biết sớm và áp dụng đúng phương pháp. Người bệnh luôn chuẩn bị máy đo đường huyết và thực phẩm dự phòng. Hãy thông tin đến người thân cách hỗ trợ để tránh biến chứng. Nếu có triệu chứng bất thường, hãy liên hệ bác sĩ ngay để được tư vấn.
ThS. Lê Bích Nhàn – Khoa Nội tiết